LOGO

تعلیم تربیت اسلامی
 
  • یکشنبه دوم بهمن 1390 - 9:20
  • دسته بندی :
  • نویسنده:
 

 

امروزه اهمیت آموزش وپرورش بر همگان روشن است وکسی نیست که منکر نقش وتاثیر این نهاد شود.در گذشته های دور خانواده ها خود قادر بودند که مشکلات خود راتاحدودی حل وفصل کنند وکمتر به دیگران نیاز پیدا می کردندودر همانجانیز فرزندان آموزشهای لازم را برای زندگی کردن ،کسب می کردند. اما امروزه با توجه به گسترش جوامع وورود تکنولوژی به عرصه ی زندگی دیگر یکنفر ویک جمع خاص نمی توانند تمام نیازهای خود را برآورده نمایند و نیاز به هم بیش ازپیش ضروری شده است .در این بادی تعلیم وتربیت فرزندان از عهده ی خانواده ها خارج وآن به عهده ی نهادهای آموزشی سپرده شده است .تا اینکه فرزندان برای زندگی آینده آماده شوند .هدف از آموزش وپرورش هم آماده کردن دانش آموزان برای زندگی است .                                                                      

((the purpose of education is praper  the children for life ))1

و آموزش وپرورش دیگر خود هدف نیست بلکه وسیله ای برای رسیدن به هدف است.اما چگونه باید این آموزش وپرورش مهیا شود واصلاح گردد تا دانش آموزان به این هدف مهم برسند. همانا آموزش وپرورشی می توند موفق وماندگار باشد که با تمام وجود به مشتریان خود عشق ورزد وبه آنها محبت بنماید زیراکه محبت ومهرورزی عامل مهمی برای رغبت به علم ، تربیت و..است و شعر معروف                                                                       

   درس معلم اربود زمزمه ی محبتی               جمعه به مکتب آورد طفل گریز پای را

ناظر برنقش مهم مهرورزیدن وعامل محبت در تعلیم وتربیت باشد.عشق ومحبت ورزیدن مربی به متربی می تواند مسیر زندگی متربی را بکلی عوض نماید واو را به راه درست هدایت کند.چونکه آدمیزاده از تحکم بیزار است وتا مدتی آن را می پذیرد وبعد از گذشت یک زمان مشخص به آن می تازد واز دستورات سر باز می زند.ودر صورت رخت بر بستن مهرورزی ودوست داشتن مربیان ،متربیان را به پرتگاههایی راهنمایی می کنند که برگشت از این پرتگاهها گاهی امکان پذیر نیست وآنگاه است که این دانش آموزان مانند غرب دانش را در خدمت منافع ومصالح خود وبه زیان بشریت بکارمی برند.وحتی بنیان خانواده ها سست وبرمعیارهای غلط پی ریزی می شود ونتایج آنرا همگان می دانند وشاید در حال لمس کردن آن هستند . بدون محبت دانش آموزانی عصبی،خودرای، بی هویت و..تحویل جامعه خواهد شد زیرا که با مهرورزیدن به دانش آموز در نظام تعلیم وتربیتی ،او لذت دوست داشتن را درک واز صدمه زدن به خود ودیگران به هر نحوی  امتناع خواهد کرد.برای اینکه در جامعه بیشتر دچار این معضلات نشویم چاره ای جز محبت کردن به دانش آموزان وآن هم محبت واقعی نیست تا بتوانیم به چشم انداز بیست ساله ی خود جامه یعمل بپوشانیم.                        

در ابتدای این فصل به توضیح مختصری از نظام آموزشی خود می پردازیم وسپس فرآیندهای تعلیم وتربیت را بررسی ودر پایان آنها را باعامل مهرورزی ومحبت تلفیق وتوضیح خواهیم داد.                                                 

 

نظام تعلیم وتربیت درایران:

  کشور ایران بعلت دارا بودن تاریخی بس قدیمی وسرزمینی کهن ،همیشه مورد توجه خاص بوده است .زمانی بزرگترین

وقدرتمندترین امپراطور وزمانی هم ضعیف وناکارآمد . بهر حال سرگذشت این سرزمین رویایی ، بسیارعجیب وجالب است.شاید یکی از مواردی که بتوان به جستجو وکنکاش در مورد آن پرداخت ،نظام تعلیم وتربیتی ایران از دیر باز تا کنون باشد که بنحوی دچار تغییر ودگرگونی های فراوان شده است. نظام تعلیم وتربیتی که ابوعلی سینا ، فارابی، ودکترحسابی و.. را به دنیا معرفی کرده است ،دارای چه خصوصیات برتری بوده است .                                     

آیینهاوادیان فراوانی در ایران رواج یافته است که تا رسیدن اسلام به ایران مردم به آنها پایبند بوده اندوهر آیینی خود دارای تعالیم  خاصی بود که برای تربیت مردم این تعالیم به مردم القاء میگردید.                                              

((آیین مهرپرستی که درزمان هخامنشیان بوده است ومیترا را بعنوان خدای خود می پرستیدند . حتی این آیین درقرن نخست میلادی در امپراطور روم نیز منتشر شد . این آیین به تعالیمی چون برادری ، همکاری، وفای بعهد،خصومت بادروغگویان ودغلبازان، گرایش به نظافت ، راستی ودرستی ،قداست خانواده وپرورش فرزندان نیکو خصال  اهمیت می داد.در این آیین برنامه های تعلیم وتربیت در هفت مرحله که شامل خدمتکاران،پوشیدگان،سرباز،پیروان، پارسی ، خورشیدی وپدرپدران به اجرا در می آمد.                                                                                           

آیین زرتشت که یکی ازعوامل مهم در اخلاق وتربیت مردم درعهد باستان بود.این آیین پرآوازه ترین آیین منصوب به ایرانی ها ست وقرن هاآیین رسمی ایران بود،وبراصل مبارزه پایه گذاری شده بود.که طبق این آیین اهورامزدا واهریمن پیوسته درجدال ونبردند.شعار زرتشت کردارنیک ،پندارنیک وگفتار نیک بود.در آیین زرتشت  دانش از موقعیت ممتازی برخوردار بود بطوری که فرشته ای به نام (چیستا) برآن تعیین شده بود.زرتشت پیروان خود را به جستجوی علم وکسب تعلیم وتربیت تشویق می کرد بطوری که کسب دانش برای هر زرتشتی یک فرض به شمار می رفت.در این آیین به فرزندان علاوه بر دانش ، پرورش اخلاقی، اجتماعی ، نظامی و حرفه ای و تربیت فردی داده می شد.                     

در تعالیم بودا نیز تاکید برشرافت انسانی وحقوق طبیعی بشر شده است . در تعالیم بودا راهب محور تمام فعالیت های آموزشی بود.وتعلیم خود را بطریق مناظره ،نطق وتمثیل بیان می کرد. وهشت رکن برای تعالیم خود داشت : اعتقاد،    

اراده، گفتار، معیشت، کوشش، اندیشه وحال درست .                                                                       

آیین مانی نیز تعالیم خود را چنین می گفت : اساس تعلیم وتربیت دو عنصر اصلی است خداوماده یا نورو ظلمت یا حقیقت ودروغ که خدا مظهر پاکیهاست وماده منشاء پلیدیها .اوبیشتر اوقات به شاگردانش از طریق دیداری آموزش می داد وتاکید فراوانی مانی به تهذیب نفس داشت .))1                                                                                

با توجه به آنچه ذکر شد مشخص گردید که تعلیم وتربیت درایران براساس مذهب وآیین خاصی که هر دوره حکمفرما بوده است ،تغییراتی هرچند ظاهری کرده است اما در اصل همگی آنها به انسانیت توجه خاص داشته اند. وبه هر حال به تعلیم وتربیت مردم ایران زمین پرداخته اند .                                                                                         

 

نظام تعلیم وتربیت در ایران بعد از اسلام :                                                     

((در اواخر سلطنت ساسانیان قاطبه ی مردم ایران که از ظلم و ستم طبقه ی حاکم جان به لب شده بودند ، به تدریج در همسایگی خود با حکومتی آشنا شدند که حکومت های ظالمانه را نفی می کرد.خدایش بین بندگان وبردگان جز در مورد تقوی فرقی نمی گذاشت .رهبرش درمیان مردم امتیاز ظاهری نداشت . این ویزگیها باعث شد که ایدئولوژی وتفکر اسلامی پیشاپش لشکریان به هر جا قدم بگذارد . سپاه اسلام در فاصله سالهای 16تا22هجری ایران طاغوت زده را فتح کرد.                                                                                                                                      

تعالیم پیامبر اسلام طبق دستور خداوند وبا تعلیم قرآن شروع شد .روشهای گوناگونی پیامبر اسلام برای تعلیم خود در نظر گرفته  بودکه شامل تلاوت آیات قرآن ، خطابه وموعظه ، اعزام معلم ومبلغ ، ارسال نامه وپیام و روش عملی می باشد.در ادامه کار پیامبر ائمه اطهار(ع) از حضرت علی (ع) تا زمان قائم آل محمد (ع) به انواع مختلف این بزگواران به تعلیم وتربیت جامعه ای اسلامی پرداخته اند و مطابق با عصر خویش هر کدام راه خاصی را پیش گرفته بودند. در زمان امام صادق (ع) تعداد زیادی از دانشمندان اسلامی وبخصوص ایرانی از مکتب او درس آموختند .                          

در ایران بعد از اسلام واز زمان ساسانیان تا حمله مغول به سبب وجود سلاطین ووزرای دانش پرور، تعلیم وتربیت روزبه روز گسترش یافت . حتی در قرن پنجم مدرسه نظامیه  جهت تربیت مدیران و حکمرانان کشور تاسیس شد . در زمان مغول بعد از اینکه غازان از خانواده هلاکوخان به سلطنت رسید واسلام آورد مدارس وموسسات خیریه تاسیس  شدند .بسیاری از مراکز علمی ایران نظیر رصد خانه مراغه ، ربع رشیدی ، شنب غازان ، سلطانیه و..از وجود مدارس در قدیم الایام در ایران خبر می دهند.فعالیتهای آموزشی وپرورشی در ایران به شکل های مختلف بوده است که می توان به شرح زیر آنها را بیان کرد:                                                                                                        

1- آموزش وپرورش در مساجد : که شامل اقامه نماز، استماع سخنان گرانبها ی ائمه ،تبلیغ دین ، آموزش قرآن و..بوده است . ومعمولا بعد بعداز نماز صبح وفواصل بین نماز ظهر وعصر یا مغرب وعشاء انجام می گرفت . ومواردی که تعلیم داده می شد شامل قرآن ، اصول وفروع دین ، حدیث ، تفسیر ، فقه و...بود .                                        

2-مکتب خانه : که برای تعلیم وقرائت قرآن ، آموختن ، خواندن ونوشتن وحساب کردن بود .بیشتر موادی که در مکتب خانه ها تدریس می شدند علاوه بر قرآن ، از گلستان سعدی ، دیوان حافظ ، صد کلمه از حضرت امیر (ع)، مثنوی نان وحلوا ی شیخ بهایی و...بوده است .                                                                                                 

3-حوزه های علمیه : که در آن برای تربیت مبلغان دینی  برنامه های خاص خود را داشت و علمای بزرگی در این حوزه ها پرورش یافته اند.

در سال 1329ق قانون اساسی معارف تصویب شد .که دراین قانون مدارس شامل : مکاتب ابتدایی دهکده ، مکاتب ابتدایی بلدی ، متوسطه وعالیه  می شد. در سال 1315ق انجمن معارف به کوشش میرزا محمدخان احتشام السلطنه تاسیس شد . ودر سال 1327ایران بعنوان عضو یونسکو انتخاب شد .در آذرماه 1343وبهمن ماه 1346 وزارت فرهنگ به سه وزارت آموزش وپرورش – وزرات آموزش عالی و وزرات فرهنگ وهنر تبدیل شد . از ابتدای سال 1350نظام تحصیلات رسمی ایران به سه مقطع ابتدایی ، راهنمایی ومتوسطه  تبدیل شد که به تقلید از نظام آموزشی فرانسه بود وبطور ناشیانه وکورکورانه این نظام پذیرفته شد. ))1                                                               

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ، نظام تعلیم وتربیت سمت وسویی دیگر به خود گرفت که هدف غایی تعلیم وتربیت در ایران ایجاد مقدمات حرکت وهدایت آدمی در صراط مستقیم و پرستش خدای یگانه را فراهم آورد . در سال 1375نظام آموزشی ایران در دوره متوسطه تغییراتی کرد ودوره یپیش دانشگاهی به آن اضافه گردید . ودر حال حاضر دانش آموزان زیادی در رشته های متنوع نظری وحرفه ای مشغول به علم آموزی هستند .وبا توجه به اهمیتی که در سالهای اخیر جامعه و بخصوص خانواده ها یه تعلیم وتربیت فرزندان خود می دهند ، آموزش وپرورش نقشی به مراتب سنگین تر از قبل دارد.                                                                                                                         

از آنچه بطور بسیار مختصر به آن پرداخته شد به اهمیت تعلیم وتربیت در ایران زمین از سالهای بسیار دور پی می بریم واین مردمان را علم دوست وادب پرور یافتیم . اما به دلایل مختلف آموزش وپرورش درحال حاضر کارایی خود را در موارد زیادی از دست داده است که از ذکر این دلایل خوداری می گردد وبه هر حال توجه به آموزش وپرورش بعنوان تنها عامل پیشرفت ومادر تمام علوم  الزامیاست .                                                                                

فرآیندهای نظام تعلیم وتربیت و تبیین آن با آموزش وپرورش ایران:

  اگر به شاکله ی کلی هر نظام آموزش وپرورشی بنگریم وآن را بعنوان یک سیستم در نظر بگیریم موارد زیر را می توان در آن مشاهده کنیم . یک سیستم شامل ورودی - پردازش و خروجی  می باشد . در یک نظام آموزشی دانش آموز بعنوان ورودی ها ی اصلی یعنی مشتریان آموزش وپرورش هستند در بخش پردازش تمامی فرآیندهای آموزشی وپرورشی قرار دارد که قرار است برای تعلیم وتربیت دانش آموزان  از این فرآیندها یاری گرفته شود که بحث اصلی مادر این تحقیق به این بخش اختصاص دارد. و آخرین مرحله خروجی ها یا فارغ التحصیلان این سیستم می باشند هرچند که در هر سیستمی یک بازخورد نیز وجود دارد .                                                                         

  فرآیند اصلی در هرنظام تعلیم وتربیتی همانا تعلیم یا آموزش علوم وتربیت می باشد ، اما در این وادی عوامل وفاکتورهای دیگری نیز نقش بازی می کنند که باعث بهبود یا ضعف سیستم آموزشی وپرورشی می شوند که در فصل اول این تحقیق این فرآیندها برشمرده شد وحال برای درک بیشتر از این فرآیندها به تشریح آنها وتبیین آن با نظام آموزشی کشورمان خواهیم پرداخت .                                                                                                

1- فرآیند تعیین اهداف وارزشها در آموزش وپرورش:

این فرآیند اساسی در آموزش وپرورش تاثیر فراوانی بر جهت حرکت و تدوین کتب درسی وحتی نوع آموزش وپرورش دارد . زیراکه عمل بدون هدف امری واهی وگمراه کننده است .این فرآیند خود شامل موراد زیر است که برای تعیین اهداف وارزشها به آنها متوسل می شود که شامل (( فلسفه – فرهنگ- اهداف گروهی واهداف فردی )) است .            

فلسفه تعلیم وتربیت در ایران :

((   فلسفه در لغت یونانی از دو کلمه فیلیا وسوفیا تشکیل شده است که اولی یعنی دوست داشتن و دومی یعنی خرد ودانش  است . اما فلسفه در کل عبارت است از بررسی وتحلیل مسائل اساسی زندگی وبه طور کلی یا بخشی از آن کل .))1

فلسفه تعلیم وتربیت در ایران نشات گرفته از فلسفه آموزش وپرورش  در اسلام است . (( فلسفه تربیتی در اسلام با فلسفه تربیتی در سایر مکتبها از جهات مختلف تفاوت دارد. طبق نص صریح آیات قرآن مجید ،جهان مستقل وجدا از انسان قرار دارد، اسلام نه تنها واقعیت موجودات را مورد تایید قرار می دهد ، بلکه جهان را نظامی واحد ومنسجم که از مقررات وقونین معین تبعیت می کند ، قلمداد می کند .اصل علیت مورد تایید اسلام است . انسان می تواند با استفاده از نیروی عقل وفکر خود به مطالعه  ی جهان بپردازد . پدیده های جهان بمنزله ی آیات ونشانه هایی از وجود آفریننده جهان هستند. تربیت اسلامی دارای ویزگی های خاص خود است که از وحی سرچشمه می گیرد .از این رو تربیتی الهی ، دینی ومعنوی محسوب می شود .در آیات فراوانی تربیت الهی مورد تاکید است مثلا ((ووهبنا له الحق ویعقوب نافله وکلا جعلنا صالحین وجعلناهم ائمه یهدون بامرنا واوحینا الیهم فعل الخیرات واقام الصلواه وایتا ء الزکوه وکانوا لنا عابدین ))

(( واسحاق ویعقوب را به اوبخشیدیم وهمه را صالح گرداندیم وآنها را پیشوایانی قرار دادیم که به امر ما مردم را هدایت کنند وانجام کارهای نیک وخواندن نماز و دادن زکات رات به آنها وحی کردیم و آنان از پرستش کنندگان ما بودند .))

پیامبر گرامی ما نیز ازاز تربیت الهی برخودار شده است . که قرآن کریم می فرماید : (( وانزل الله علیک الکتاب والحکمه وعلمک مالم تکن تعلم وکان فضل الله علیک عظیما )) (( و خداوند به تو کتاب وحکمت را فرو فرستاد وآنچه راکه نمی دانستی به تو تعلیم داد وبخشش خداوند برتو عظیم است .)) 

هدفهای تعلیم وتربیت در قرآن به صراحت بیان شده است  که آیه های زیر بیانگر آنست:

((وما خلقت الجن والانس الا لیعبدون )) وحتی در سوره حمد (( ایاک نعبد وایاک نستعین )) همانگونه که معلوم است هدف ازتعلیم وتربیت اسلامی پرستش خداوند است . اما علاوه بر آن اهدافی مانند تقوا- تعلیم حکمت – عدالتخواهی –تکامل انسان –برادری وهمکاری – دوستی باملل دیگر – پرورش نیروی تفکر – پرورش روح اجتماعی وشخصیت اخلاقی و..نیز مهم هستند.روشهای تربیتی اسلام بسیار متنوع است که عبارتند از عبادت- تلفیق ایمان وعمل –توام ساختن علم وعمل – تربیت عملی –پیروی از عقل درتربیت اسلامی- امربه معروف ونهی از منکر-مجاهدت در راه خدا – پاداش وتبیه – توبه- پند واندرز –تربیت ازطریق ذکر و تربیت از تاریخ .))2

     همانگونه که ذکر شد نظام جمهوری اسلامی بر اساس فلسفه ی اسلامی   بنیان نهاده شده است وتعلیم وتربیت نیز

از فلسفه ی تعلیم وتربیتی اسلامی پیروی می کند و چناچه می دانید اهداف تعلیم وتربیت اسلامی درایران از اهداف عالیه اسلام و قانون اساسی گرفته شده است که شامل(( اهداف اعتقادی-پرورشی- علمی –فرهنگی هنری- سیاسی نظامی- اجتماعی- اقتصادی )) 3

  پس چونه ما معتقدیم که اسلام کاملترین دین الهی است که به بشر عرضه شده است ، نظام تعلیم وتربیتی ما از نظر تعیین اهداف کامل وجامع است .

فرهنگ ایرانی اسلامی وتاثیر آن بر اهداف آموزش وپرورش :

برای تدوین اهداف آموزش وپرورش هر کشوری به فرهنگ مسلط به آن جامعه توجه خاصی می شود .فرهنگ عبارت است از(( شاخص نحوه وروش زندگی است که هر جامعه ای برای رفع نیازهای خود ازحیث دوام وبقا ء وانتظام اجتماعی اختیار می کند .))4یا فرهنگ (( به ابزبرها ورسوم ومعتفدات وعلوم وهنرها وسازمانها ی اجتماعی دلالت می کند ، یا اجتماع می آفریند وبه انسانها وا می گذارد ، فرهنگ گویند .))5

    ((چونکه فرهنگ ذاتی نیست ، لازم است که هرنسل جدیدی آموخته شود . در همه ی جوامع میراث فرهنگی مورد اعتناست وچون براثر غفلت ممکن است ازمیا ن برود ،ازاین رو انتقال آن به افراد جامعه وخصوص به نسل های جدید

اهمیت خاصی دارد . در جوامع گذشته کودکان وجوانان ازطریق شرکت دادن آنها در فعالیتهای زندگی ، مشاهده ، تقلید

ویادگیری ضمن کارآموزی صورت می گرفت . دراین شرایط بزرگسالان نقش معلم را ایفا می کردند.این امر تا زمانی که ایستاست وفرهنگ متجانس است ،امکانپذیر است . اما با تحول ونوگرایی در جامعه ، فرهنگ پیچیده تر و نامتجانس تر می شود ، انتقال فرهنگ مشکل تر می شود وبرای تولید دوباره فرهنگ یا باز آفرینی فرهنگی آموزش وپرورش رسمی ضرورت پیدا می کند .اما این فرهنگ چگونه انتقال یابد مورد بحث وجدل است .از دیدگاه جامعه شناسان کارکردگرا وظیفه مدرسه انتقال آن بخش از فرهنگ است که برای ایفای موفقیت آمیز نقشهای بزرگسالی در جامعه ضرورت دارند و جامعه شناسان طرفدار نظریه ی تضاد انتقال فرهنگ وارزشها وهنجارهای آنرا برآورنده ی نیازهای نظام حاکم ووضع موجود جامعه می دانند نه ارضا ء کننده ی نیازهای افراد وآنان فراگرد انتقال فرهنگ را به شخصیت زدایی از کودکان می دانند .اما نگرش سیستمی که بازتاب تمایل نیروهای درونی وبیرونی مدرسه است ، معتقند که نیروهای درونی که همانا برنامه های مستقیم درسی است و عوامل بیرونی که محیط ، اجتماع و..می باشد برانتقال فرهنگ وپاسداری از ارزشها وسنتها بنیان نهاده شده است .))1

یکی از مقوله هایی که درفرهنگ بسیار مهم است هویت ملی است که نقش تعیین کننده ای در انتقال فرهنگ وتعیین اولویت های آموزش و پرورش درهر جامعه ای دارد .هویت ایرانی اسلامی بسیار با ارزش وپر محتواست . (( هویت ایرانی اسلامی را نباید یا هویت ملی خلط کرد .هویت ایرانی که توسط فردی به نام (جرال نیولی ) ابراز شده است و وی در کتاب خود با نام   (عقاید درایران ) عنوان گردید. هویت ایرانی بعنوان یک انگاره سیاسی مذهبی  به اوسط دوران ساسانیان و پادشاهی اردشیر برمی گردد.در آن زمان در پاسخ به بحران هویت دوران اشکانیان ، مفهوم ایرانی بعنوان یک انگاره سیاسی ، مذهبی وقومی شکل گرفت . ))2

اما باورود اسلام ایرانیان دارای هویتی دیگر شدند هرچند هویت اصلی خود را حفظ کردند به نقل از اسلامی ندوشن : ((ایرانیان  با آوردن اسلام تغییری بنیادی در بعضی از شئون پدیدآوردند .اعتقاد به پروردگار یکتا ماند وابلیس بجای اهرمن نشست ، آتشکده تبدیل به مسجد شد ، نمازها ونیازها تنها تغییر شکل پیدا کردند . اما هویت ایرانی با تمام تغییراتی که داشته است اما از عنصر ثابتی که همان خداپرستی ونگرش معنوی است ،برخوردار است .))3

اما فرهنگ ایرانی با وجود اسلام همچنان پویاست ((در میان سرزمینهای خاورمیانه ایران شاید ازهمه محافظه کارتر ین

وبا ابتکارترین آنها باشد .تنها ایران وآناطولی با حمله ی اسلام عرب نشدند. ایرانیان شیفته ی ادبیات فارسی ودادن القاب غلو ومبالغه در ادب هستند . آنها مهماندوست ، درستکار ، ساده ، ادب پرور و راست کردارهستند .))4

پس آموزش وپرورش ومسئولان آموزشی وپرورشی بناچار برای تعیین اهداف می بایستی به این فرهنگ وهویت غنی مراجعه ونمی توانند بدون درنظر گرفتن فرهنگ حاکم بر جامعه ، اهداف آموزش وپرورش را تدوین نمایند .در آموزش وپرورش ما نیز به اندازه کافی به این مقوله توجه شده است وحتی نهادی بعنوان پرورشی درراستای همین موضوع بنا شده است . بسیاری از فرهنگ های زیبای ایرانی در کتب درسی واهداف آموزش وپرورش ما گنجانده شده است ازقبیل راستگویی – همسایه داری – احترام به بزرگترها – شجاعت- دوری ازدروغ ؛مکر وریا وبسیاری دیگر از فرهنگ های ناب ایرانی اسلامی در اهداف آموزش وپرورش ما خونمایی می کند .

علاوه بر موارد فوق که برتعیین اهداف موثرند مواردی مانند ((ساخت آموزش وپرورش-منابع وموانع برونزا-فلسفه مسلط اجتماع ،سطح تولید وسرمایه گذاری-محیط آموزش وپرورش اجتماع –عوامل فرهنگی سیاسی ،اقتصادی بین المللی –منابع انسانی و..))

درتعیین اهداف آموزش وپرورش به سه سطح اشاره شده است که بسیار مهم واساسی هستند.این سه سطح که ((در گزارش پزوهش آموزش وپرورش در آسیا که توسط گروهی از کارشناسان بین المللی با همکاری یونسکووانستیتو ملی

تحقیقات آموزش وپرورش زاپن در سال 1974به عمل آمده است، هدفهای آموزش وپرورش از دیدگاه کشورهای آسیایی به شرح زیر است :

1-آرمانهای آموزش وپرورش : در حقیقت غایت مقصود وهدف نهایی کل سیستم آموزش وپرورش می باشد.این قبیل هدفها در قالب عبارات کلی بیان می شوندوشامل مفاهیمی هستند که از ارزشهای انسانی، اجتماعی وفرهنگی نشات می گیرند.

2-مقاصد آموزش وپرورش:شامل هدفهای دوره های مختلف تحصیلی- هدفها ی رشته های مختلف آموزشی وعلوم وفنون و...                                                                                                                            

3- هدفهای آموزش وپرورش : که در حقیقت هدفهای درسی به شمار می روند ومعرف تغییراتی استکه انتظار داریم براثر هردرس معین در دانش ومعرفت وبینش وتفکر پدید آید، ودر رفتار محصل تجلی یابد.))  1                          

در نظام آموزشی ما توجه خاصی به این موارد شده است واگر مدارس ما موفق نیستند ویا اینکه انتظارات را برآورده نمی کنند در اجرا ی این برنامه ها ما در مدارس مشکل پیدا کرده ایم نه در اهداف وتعیین آنها ومتاسفانه شاید گفتن این مطلب هرچند صحیح و عاقلانه نباشد ولی بسیاری از معلمان ما اهداف آموزش و پرورش را یا نمی دانند ویا آنها را فراموش کرده اند.                                                                                                                      

 

فرآیند فن شناختی                                                                  

این فرآیند شامل دانش ، فنون ،تسهیلات وتجهیزات میشود. این فرآیند که درمتن آموزش وپرورش قرار دارد بسیار مهم وحیاتی است و توجه به آن باعث تقویت علم شاگردان می شود ولی بدلیل نزدیکی آن با فرآیند آموزشی به اختصار به آن پرداخته می شود .                                                                                                                   

الف) دانش:                                                                                                                             

  در تعاریف گوناگون از آموزش وپرورش حتما انتقال ذانش یکی از مهمترین مقوله هایی است که به آن توجه شده است .((آموزش وپرورش فراگرد کسب علم ومعرفت است .))2در تعالیم اسلامی نیز توجه زیادی به این مقوله شده است

ومسلمانان به کسب آن ولو اینکه در دورترین جاها باشد ، وصیت شده اند .  درایران بدلیل اهنمیت فراوانی که مدرسه و

والدین به این مقوله دارند بیشتر فعالیت های مدرسه حول این محور می چرخد.                                               

ب) فنون :                                                                                                                              

  برای انتقال هر دانشی یا هرامر تربیتی به فنون خاصی نیاز است . در ایران این فنون توسط مراکز علمی ودانشگاهها

ومراکز تربیت معلم به دانشجویان دبیری انتقال داده می شود واز آنها تحت عنوان روشهای تدریس یاد می شود که در فرآیند آموزشی بطور کامل به پرداخته خواهد شد.((کلیه ی تحقیقاتی که در رابطه با ساختن مدلی نظری برای آموزش انجام شده است این نتیجه را تایید میکنند که آموزش عملی بسیار پیچیده است .فنون آموزشی رابه گونه های مختلفی تقسیم می کنند بعضی آنها را به فنون باز وبسته تقسیم می کنند درفنون باز اطلاعات کمی به یادگیرنده داده می شودوخود مبتکر است ودر بسته برعکس.)) 3                                                                                   

در مور د امکانات وتجهیزات فقط یادآور می شود که تعلیم وتربیت امروزه بصورت ملموس بسیار مرد تاکید است وتکنولوزی آموزشی برای تولید مواد کمک آموزشثی نقش بسیار حساسی را برعهده دارد .در تعریف تکنولوزی آموزشی ((جیمز براون از تکنولوزی آموزشی طرح ریزی سیستماتیک، کاربرد ماهرانه تولیدات تکنولوزی ونتایج روانشناسی تربیتی وارتباط امور اساسی می باشد.))   4                                                                          

در ایران نیز ازسال1306تجهیزات آزمایشگاهی رونق داشته است تااینکه در سال 1341اداره آموزش فعالیتهای سمعی وبصری در وزارت آموزش وپرورش بوجود آمدوپس ازآن نیز رشته ای تحت عنوان تکنولوزی اموزشیبوجود آمد ولی به هر حال در ایران ((هنوز هم بعضی از برنامه ریزان تکنولوزی آموزشی ندارند)).                                       

فرآیند آموزشی درایران :                                                         

هرچند که امکان ندارد که کلمه ی آموزش را از پرورش جدا دانست و آنها را دومقوله ی جدا دانست اما بری روشن تر شدن این فرآیند بناچارآنرا جداگانه توضیح می دهیم .توجه نمایید که:((وازه ی آموزش وازه ای است که ابهام چندنی در مورد مفهوم آن وجود ندارد .آموزش فعالیتهای هدفمند معلم برای ایجاد یادگیری در یادگیرنده است که بصورت کنش متقابل بین او ویک یا چند یادگیرنده جریان می یابد.))5 بااین تعریف ما آموزش وپرورش را بعنوان یک سیستم در نظر می گیریم سیستم آموزش وپرورش چون سیستمی انسان ساخته است وبرای رسیدن به هدف معینی طراحی شده است دارای اجزای اصلی یک سیستم است که شامل((درون داد کلیه ی دانش آموزان هستند .بخشهایی که این انرزی را تغییر

می دهند معلمان، روشها، ابزار ، برنامه ریزی آموزشی ودرسی و..می باشد وبرون داد آن فارغ التحصیلان این نظام آموزشی است .)) 1

که در این فرآیند به عوامل تغییر دهنده انرزی ورودی که در فرآیند آموزشی نقش مهمی دارند ،پرداخته می شود.

الف ) برنامه ریزی آموزشی:

  (( لکت میگوید: برنامه ریزی آموزشی فراگردی است برای تعیین کردن هدهدفهای مناسب ، تشخیص دادن مسائل ونیازها وامکانات ومحدودیتها یی که برای رسیدن به آن هدفها موجود است یا محتملا وجود داردوتنظیم کردن فعایت ها وبرنامه هایی که برای رسیدن به آن هدفها لازم است. ))2یونسکو نیز برنامه ریزی آموزشی را چنین تعریف کرده است

((برداشتی است منطقی وعلمی برای حل مسائل آموزشی .))3  برنامه ایزی آموزشی درایران برای اولین بار در ایران درسال 1327در قالب برنامه هفت ساله ی اول توسعه ای اقتصادی واجتماعی بود که به اجرا در آمد.برنامه ریزی آموزشی برای مشخص کردن عوامل مهمی مانند تعیین معلمان مورد نیاز، نرخ ماندگاری، پیش بینی نیروی انسانی ، امکانات وتجهیزات و... می باشد.

 برنامه ریزی آموزشی بر اساس اصول زیر انجام می گیرد که شامل موارد ی مانند :

1- اصل جامعیت : که بیانگر تاثیر خرده سیستم ها برروی همدیگر است وهر خرده سیستمی که در سیستم تغییر کند ،حتما تغییرات عمده ای بر روی دیگر خرده سیستم ها میگذارد.

2-اصل مشارکت : به این معنی است که می بایستی نیازهای آموزش وپرورش بر اساس نظریه ی تمامی معلمان ، مدیران و..جمع آوری وتدوین شود.

3-اصل تعهد: یعنی افراد متعهد ومسئولیت پذیر می توانند برنامه های بهتر وجامع تری را طراحی کنند.

4- اصل واقع بینی: یعنی تمام اطلاعات درباره ی واقعیات اجتماعی ، فرهنگی، سیاسی و.. براساس واقعیت موجود باشد.

5- اصل استمرار: یعنی کار برنامه ریزی باید مداوما مورد ارزشیابی قرار گیرد وصلاحات لازم درباره ی آن اعمال گردد.

6-اصل توجه به نوآوریها : برنامه ریزان ناگزیرند که برای جوابگویی به انتظارات جدید علمی ، فرهنگی و... برنامه های جدیدتری را طراحی کنند.))4

همنگونه که ذکر شد برنامه ریزی آموزشی اولین گام برای تعیین مسائل اساسی آموزشی است که توجه به آن بسیارمهم وضروری است .

باتوجه به اصول برنامه ریزی به نظر می رسد که برنامه ریزان آموزشی کشور ما توجه چندان به اصول اساسی برنامه ریزی آموزشی ندارند وگاهی برنامه های آموزشی بدون انعطاف سالیانه دراز به اجرا در می آید وحتی در مواردی به ارزشیابی از برنامه ها پرداخته نمی شود.وبعضی از برنامه ها با واقعیات اجتماع در تضاد است وهمچنین در نوآوریهای علمی وفرهنگ گزینی و تاثیر آن در طراحی کتب درسی بسیار ضعیف عمل می شود .وشاید علت اساسی آن علمی نبودن برنامه ریزی آموزشی در کشور ماست ودرضمن از نظرات معلمان و...بسیارکم استفاده می شود وبرخی از برنامه ها در خلا طراحی می شوند.

ب) برنامه ریزی درسی:

   ((برنامه ریزی درسی به محتوای رسمی وغیر رسمی ، فرآیندمحتوا، آموزشهای آشکار وپنهان اطلاق میگرددکه بوسیله ی آنها فراگیر تحت هدایت مدرسه ، دانش لازم را بدست می آورد ، مهارتها راکسب می کند وگرایشها، قدرشناسی ها وارزشها را در خود تغییر می دهد.))5

   ((عناصر اساسی برنامه ریزی درسی عبارتند از : اهداف ، محتوا ، موادآموزشی ، راهبرهای یاددهی –یادگیری وارزشیابی  است که هرکدام از آنها به نوبه ی خود داری مراحل مختلفی است .))6

   در ایران نیز کتب درسی طراحی شده گاهی بسیار مفید وگاهی دوراز ذهن دانش آموزان وارتباطات افقی وعمودی بین دروس رعایت نشده است وکمتر به سن دانش آموزان توجه شده است وبیشتر دروس تاکید بر حفظ و انتقال دانش دارد ودر بسیاری از کتب نظرات معلمان ساعی نبوده است و افرادی بدون ارزشیابی دقیق اولیه غاز کتاب ها آنها را روانه کنند هرچند در سال های اخیر به این امر توجه بیشتری شده است و امید است در آمینده محتوای دروس مورد بازنگری قرار گیرد ویک کتاب برای چندین سال متمادی بدون ارزشیابی از آنها مورد استفاده قرار نگیرد .

 بنا به فرض اگر درحال حاضر دانش آموزان پایه ی اول متوسطه در دروسی مانند زبان ، ریاضی ، فیزیک مشکل دارند تجدید نظر درباره ی محتوای دروس ضروری است .

ج) معلم:

  معلم بعنوان یکی ازعوامل مهم در فرآیند آموزشی است ، زیرا که معلم است که تمامی اهداف ، ارزشها ، محتوا ، برنامه ها و..را درکلاس ارائه وبکار می گیرد.امروزه با توجه به گسترش بسیاری از علوم ارتباطی وامکانات فروان سمعی وبصری واینترنت وامکان اجرای آموزش از راه دور بدون حضور در مدرسه کاملا فراهم است .اما درتمام کشورهای جهان مدرسه بعنوان اولین واساسی ترین مکان برای آموزش ، مورد توجه همگان است.وشاید علت اساسی آن عاملی تحت عنوان معلم است که به مدرسه این ابهت وارزش را بخشیده است وگرنه انتقال دانش از طریق وسایلی مانند اینترنت وغیره هم جالب است وهم امکان آموختن مطالب بیشتری به دانش آموزان می دهد .(( رفتار معلم ازدوجهت دریادگیری فراگیران اثرمی گذارد ، یکی اینکه معلم از طریق مدیریت وسازماندهی ،عوامل موثر دریادگیری ،

موقعیت مناسب تری برای یادگیری فراهم می سازد.یکی از یافته هایی  که بوسیله ی بروفی تلخیص شده است که اصولا

دانش آموزانی که ازطریق یک برنامه درسی سازمان یافته تدریس شده اند ، بهتر از آنهایی که بوسیله یرویکردهای انفرادی تر یا اکتشافی تدریس شده اند،عمل می کنند.یافته های دیگر گویای این حقیقت است که : آنهایی که بیشتر آموزش خویش را بطور مستقیم از معلم دریافت می کنند ،بهتر از آنهایی که انتظار می رودخود آموخته ویا ازیکدیگر بیاموزند، عمل می نمایند.بررسی ها گویای این است که یادگیری در شرایط نظام یافته انجام می گیردونظم دهنده محیط یادگیری ،معلم است.  البته در این محیط  فراگیران بطور فعال برخورد می کنند .نوع فعالیتهای آنان وچگونگی تعامل آنان با سایر عوامل محیطی رامعلم سازمان می دهد .بروفی مطالعاتی را گزارش می دهد که نشان می دهند که معلمان موفق تر آنهایی هستند که تکلیف گرا بوده وکارشان را چنان انجام می دهند که موجب حرکت سریع کلاس در مسیر مطلوب می شود.نتایج یادگیری درکلاسهایی گیراتر است که در آنها دانش آموزان تا حد وسیعی با معلم درکنش باشند.

جهت دیگر تاثیر معلم بریادگیری به انتظارات معلم از شاگرد برمی گردد.اگر دانش آموزان احساس کنند که از طرف

معلم مورد انتظار هستند ، پیشرفت تحصیلی  بالاتر ی خواهند داشت .البته این  انتظار معلم باید با ایجاد تصور مثبت از تواناییهای خوددر دانش آموزان مومورد حمایت قرار گیرد .علاوه برتاثیر معلم ونقش اودر پیشرفت فراگیران ازجهت نقش الگویی نیز می توان به راببطه ی معلم ودانش آموز نگریست ، چون دانش آموزان معلمان خود را انسانهای خیلی مهم تلقی می کنند و رابطه ی عاطفی قوی بین آنان حاکم است منش ورفتار معلم روی شاگرد اثر می گذارد. پس تنها طرح درس واجرای درست آن درکلاس تضمین کننده ی  حصول هدفها نیست بلکه جلوه های رفتاری معلمان وتاثیر آنها در رفتار شاگردان عامل مهم در یادگیری است .))1

دراسلام نیز توجه زیادی به معلم واستاد شده است وبرای اوتکالیفی تعیین شده است که به نقل از کتاب منیه المرید فی آداب المستفید نوشته ی شهید ثانی به چندمورد آن اشاره می کنیم :(( آداب ووظایف معلم عبارت است از آشنا ساختن شاگرد به حقایق دین اسلام-حفظ حیثیت وشئون علم –نهایت دقت دررفتار وگفتار- دریغ نورزیدن از تعلیم علم ودانش-عمل کردن به قول وگفتار – ایجاد گسترش شوق به علم –مهربان بودن با شاگردان – تعلیم مطالب علمی متناسب با ظرفیت واستعداد شاگرد- رعایت مساوات- شهامت دراظهار حق واعتراف به نادانی وجهل خود- ختم جلسه با دعا.))2

مولای متقیان علی(ع) در نهج البلاغه حکمت 411می فرمایند:(( با آنکس که تو را سخن آموخت به درشتی سخن مگو وبا کسی که راه نیکو سخن گفتن را به تو آموخت لاف بلاغت مزن .))2

مشخصات یک معلم خوب:

بعضی از افراد ذاتا معلم آفریده شده اندو حتی بدون تعلیم هم موفق هستند:(( میترل می گوید یک معلم خوب دارای چند معیار است که عبارتند از: نتیجه ی کار معلم یعنی فراگیری دانش اموزان- چگونگی روابط متقابل با دانش آموزان – شخصیت معلم که شامل هوش ، سازگاری   ورفتار او است .)) 3

دکتر بدری مقدم خصوصیات معلمان خوب را به شرح زیر می داند:(( علاقه به تدریس – ثبات عاطفی وروانی- ادامه ی یادگیری _ مهربانی – روحیه ی همکاری –صبوری- رعایت انصاف- آشنایی با اصول روانشناسی- قدرت بیان – ارزشیابی از کار خود وآراستگی ظاهر. ))4

معلمان ایران که جزء نجیب ترین وبا شخصیت ترین مردمان ایران زمین هستند وامین مردم در سراسر ایران می باشند دارای خصوصیات منحصر به فردی هستند . ولی در موارد زیادی مشاهده می شود که در ایجاد ارتباط صحیح با دانش آموزان ناتوانند و این عامل باعث عدم موفقیت آنها در تدریس شده است .

د)روشهای تدریس :

فن تدریس یا روشهای تدریس بسیار نقش مهمی در امر یادگیری شاگردان ودر فرآیند تعلیم وتربیت دارد چراکه دانش آموزان با روشهای تدریس مناسب به خروجی های مناسبی تبدیل می شوند . روشهای تدریس از دیر باز مورد توجه بوده است وهرکس بنحوی از آنها استفاده کرده است و هرکدام نیز دارای ویزگیهای خاصی هستند ونمی توان آنها را در همه جا بکار برد . به هرحال نقش اساسی در فرآیند یاددهی- یادگیری منوط به نوع وچگونگی تدریس معلم است . همانگونه که قبلا به آن اشاره گردید در ایام قدیم خانواده ها برای آموزش فرزندان خود آنها را به فعالیتهای روزمره وادار می کردند وآنها با تقلید ، کارورزی و...آموزشی را فرا می گرفتند . اما ببا وجود آمدن مدارس نحوی این آموزشها دگرگون شد . که بعلت خارج بودن حوصله یاین تحقیق اشاره می شود که در کشور ما رایج بوده وهست ومتاسفانه کارایی بعضی از این روشها سالها ست که عیان شده است وباعث گردیده تا محصولات نظام آموزشی خروجی های موفق وکارآمدی در عرصه ی علم وعمل نباشند .

روشهای تدریس در ایران از دیربازتا کنون:  

  اگر بخواهیم روشهای تدریس در کشورمان را بررسی نماییم باید به دوران دور بازگردیم اما از زمان ورود اسلام به بعد بطور مختصر آنها را بررسی می نمائیم :

1- روش تدریس در مساجد: در این نوع تدریس شاگردان به طور حلقه های درسی دور هم جمع می شدند ومطالب را می آموختند . استادان ومدرسان مطالب مورد نیازمتعلمان ومتقاضیان دانش را به زبانی کاملا ساده ودرخور فهم آنان

مطرح می ساختند وتا درک کامل مطالب از پاسخگویی به سوالات شاگردان باز نمی ایستادند. شاگردان بعلت ندانستن ،

تنبیه نمی شدند ولی به سبب آموختن تشویق می شدند.

2- مکتب خانه ها : روش تدریس در مکتب خانه ها انفرادی انجام می پذیرفت. وهر کودک درس را با صدای بلند قرائت می کرد زیرا تصور براین بود که با این عمل کودک ضمن فرا گرفتن ، تلفظ صحیح کلمات ،حواس خود را متوجه درس می سازد .تنبیه شاگردان درمکتب رایج بود ودلیل آنرا طبیعت سرکش کودک می دانستند وبرای رهایی  از آن تنبیه را تجویز می کردند .

هرآن طفل کوجور آموزگار                    نبیند ، جفا بینداز روزگار

یا

برسرلوح او نوشته به زر                   جور استاد به زمهر پدر

در این مکتب خانه ها حفظ کردن وتاکید بر حافظه بسیار مهم بود.

3- خانقاه:شیوه ی تدریس بنحوی سازمان یافته بود که بیشترین آزادی و انعطاف پذیری را به استاد وشاگرد می داد.که خود شامل حلقه یعنی که دراین سازمان مشهور آموزش اسلامی، استاد معمولا روی تشک می نشست و دانشجویان هم حلقه وار دور استاد قرار می گرفتند. نوع دیگر مجلس بود یعنی اینکه در ا« بصورت مباحثه ، مسائل مورد بررسی قرار می گرفت وروشهای تدریس در آن سماع یعنی شنیدن واملاء یعنی نوشتن و اجازه به معنی شیوه ی انتقال دانش به دیگران وهمچنین وجاده به معنای پذیرفتن ویا گرفتن مطالب و آخرین نوع روش تدریس رحله بود که به معنی سفر برای درک معلومات بوده است .

4- حوزه های علمیه : که از دیر باز مشهور بوده است وروش تدریس در آنشبیه موارد بالا است .))1

      اما با گسترش علوم روانشناسی تربیتی و مدیریت وبسیاری از علوم دیگر روشهای تدریس فروانی وارد نظام های تعلیم وتربیت شد که هر کدام بنحوی برآموزش موثرند. روشهایی از دیر باز مانند روش های قیاسی و استقرایی و روش معمول امروزی کلاس های ایران یعنی روش سخنرانی وغیره از روشهایی هستند که مورد استفاده معلمان است . البته نمی توان گفت که یک معلم در کلاس درس تنها از یک روش تدریس استفاده می کند بلکه هر معلمی بطور آزادانه روشی برای خود برمی گزیند و ممکن است در حین تدریس از روشهای دیگر نیز استفاده کند . مثلا یک معلم که ازروش سخنرانی استفاده می کند ممکن از روش پرسش وپاسخ در حین تدریس نیز یاری بگیرد.

5-روش سخنرانی : (( یکی از روشهای قدیمی آموزش است که در آن معلم مطالبی را بیان ودانش آموزان یادداشت یا فرا می گیرند.در این روش یک نوع انتقال یادگیری ورابطه یذهنی بین معلم وشاگرد ایجاد می شود.دراین روش بعلت کم هزینه بودن وغیر فعال بودن شاگردان ،اکثر مواقع با روشهای دیگر آمیخته می شود .))1

  در این روش معلم فعال ودانش آموز منفعل است وعملا دانش آموز در یاددهی-یادگیری شرکت ندارد ویکسری مطالب به وی ارائه می شود وبدون اینکه نظر او دخالت داده شود ومعلم خد بعنوان مدار اصلی کلاس است . متاسفانه غالب معلمان ایران از این روش منسوخ در دنیا همچنان استفاده می کنند وعلاوه بر خسته کردن خود مطالب زیدی را نیز نمی توانند به شاگردان انتقال دهند وآنگاه ناچارند که به دانش آموزان فشار آورند که مطالب درسی حفظ نمایند.

6- روش گفتگوی گروهی :(( در این روش معلم معمولا موضوعی را مطرح می کند ودانش آموزان به بحث واظهار نظر درمورد آن می پردازند وبه نتیجه می رسند. شرکت در کار گروهی برای دانش آموزان جالب وبرانگیزنده است . نظر به اینکه در این روش مسئولیت بیشتر به دانش آموز واگذار می شود معلم تنها نقش راهنما را دارد.))2

آموزش نمایشی :(( در این روش معلم در کلاس درس طرز کاربرد وسیله ای ویا چگونگی ساختن شی ئی را به نشان می دهد .این اولین روش تدریسی است که بشر بکار برده است .قبل از شروع به کار باید هدف درس مشخص گردد وبرای شاگردان توضیح داده شود.تا آنها بدانند معلم در صدد چیست وسپس دانش آموزان شروع به انجام کار کنند.))3

این روش درمدارس ما نیز دربعضی از دروس عملی اجرا می گردد.

7-آموزش آزمایشگاهی :(( اساس این روش براصول یادگیری اکتشافی است وفلسفه آن (خودت کشف کن ) است .دراین روش مستقیما آموزش داده نمی شود ،بلکه دانش آموزان خود راه حل مسائل را از طریق تحقیق وآزمایش با کمک وسایل آموزش لازم می آموزند. نقش معلم دراین آموزش نظارت وهدایت است .))4

ازاین روش در مدارس مادر کلاسهای آزمایشگاهی مانند علوم ، فیزیک ، شیمی وزیست شناسی از بهره گرفته می شود.

8- آموزش گروهی :(( یکی از روشها ی جدید تدریس است . به این ترتیب که تدریس یک معلم فقط به یک کلاس محدود نمی شود بلکه گروهی از معلمان دریک کلاس تدریس می کنند . نطر به اینکه آموزش نوعی ارتباط بین معلم وفراگیراست ،آموزش گروهی این فرصت را می دهد که درصورتی که بببببببعضی از دانش آ»وزان نتوانند ارتباط لازم با یکی از معلمان برقرار کنند معلمان دیگر این نقصان را جبران نمایند.))5

ازاین روش درمدارس ما استفاده نمی شود.

   بسیاری از روشهای دیگر تدریس موجود است که کمترین بهره از آنها در آموزش ما از آنها می شود .مانند : روشهای تیمی- اکتشافی –گروههای همیار- روشهای گروهی- قیاسی واستقرایی – پرسش وپاسخ و..که هنوز جایگاه واقعی خود را درآموزش مدارس ما پیدا نکرده اندو همچنان معلم خود را محور اصلی کلاس می داند ودانش آموزان بدون هیچگونه فعالیتی فقط گوش به فرمان معلمان هستند.

یکی از موراد دیگری که درفرآیند آموزشی مهم است ارزشیابی از کار دانش آموزان است که بعلت گستردگی مطلب فقط اشاره می شود که ((ارزشیابی به یک فرایند نظامدار برای جمع آوری ، تحلیل وتفسیر اطلاعات گفته می شود به این منظور که تعیین شود آیا هدفهای مورد نظر تحقق یافته اند یا درحال تحقق یافتن هستند وبه چه میزان .))6

درحالیکه در ایران از مفهوم اندازه گیری در آموزش وپرورش استفاده می شود ومعلمان عملا از کار خود وشاگردان ارزشیابی بعمل نمی آورند. ((اندازه گیری یعنی شیوه ی نسبت دادن یک عدد (که معمولا به آن نمره می گویند) به یک صفت یا ویزگی معین یک شخص به گونه ای که آن عدد درجه ای از آن صفت یا ویزگی را که آن شخص دارا می باشد ،نشان دهد.))7

فرآیند پرورشی وتربیتی:

 دراین مقوله چونکه در ابتدای فصل نیز به آن اشاره شد ،جدایی آموزش وپرورش ازیکدیگر غیر ممکن است ولی این فرایند را که تحت این عنوان بررسی می نماییم شامل پرورش اخلاقی ، جسمانی ، بهداشتی وتربیتی دانش آموزان  است

 

مفهوم تربیت :

 کلمه ی تربیت معنای آن بسیار دشوار است وممکن است با چیزهای دیگر خلط شود .فلاسفه وسایر متفکران هم هریک به تناسب نظریه ی مورد قبول خویش ، تربیت را به گونه ای تصور وتعریف کرده اند.((مثلا آنکه سوداگربوده است بیاری تربیت از فرد،عاملی درخدمت خوشبختی خود ودیگران فرض کرده است . آنکه انسانگرا است درپی آنست که انسان واقعی را در جوامع بشری تحقق بخشد و آنکه اجتماعی بوده است تربیت را فن اجتماعی بار آوردن افراد می داند . به هر حال نظریه های گوناگون می توان فهمید که تربیت عملی است که همه جا به نوع بشر منحصر است وعملی است که از طریق فردی روی فرد دیگر اعمال می شود وهدفدار است .به هرحال تربیت مراقبت از نشوونمای آدمیزاده در جریان رشد وی یعنی درمسیر اوبه سوی کمال است.))1

اهمیت تربیت نیز شرط لازم نیل آدمی به مرحله ی کمال انسانی است .بشرتنها با تربیت می تواند آدم باشد ولا غیر.

به هر طریق تربیت امری بسیار مهم است ومی بایستی توجه ویزه ای به آن شود.که قبلا درمورد تعلیم که بخشی ازآن است ،طی فرآیند آموزش در مورد آن بحث کردیم وحال به موارد دیگراز تربیت می پردازیم که فرایند آموزش وپرورش را می تواند گامی به جلوترببرد.

الف) پرورش اخلاقی:

تعریف اخلاق(( به غرایز وملکات روحی وباطنی وبه اعمال ورفتاری که از این خلقیات سرچشمه می گیرد اخلاق گویند.))2

اخلاق از نظر اسلام:

(( خدای سبحان که دریای رحمت بی کران است هربنده ای را که دوست می دارد،مورد لطف خود قرار می دهد واخلاق وصفات حسنه که از اوصاف روحی وباطنی هرانسان است به او عطا می فرماید. انسان درنتیجه ی همان اخلاق واوصاف پسندیده ی درونی رشد نموده به کمالات ودرجات عالیه ی دنیوی واخروی دست می یابد.علمای اخلاق صفات روحی ونفسانی رابردو نوع تقسیم کرده اند:1-فطری وطبیعی2-اکتسابی واختیاری . اخلاق به معنای خودسازی وتربیت

روح وآراسته شدن به ادب الهی بخش عظیمی از تعالیم اسلام را تشکیل می دهد. ودر قرآن کریم وروایات اهل بیت (ع)

اهمیت فراوانی به این موضوع داده شده است .اصول اخلاقی از همان امر ونهی قرآن وسنت سرچشمه می گیرد.اساس قوانین الهی بر مبنای توحیدفطری واخلاق نیکوبنا شده است.همچنانکه امام محمدباقر(ع) می فرماید(اخلاق برای دین ،زهددر دنیا است.) شاید بتوان گفت که همه ی آیات قرآنی درس اخلاق هستند . پس هدف از علم اخلاق تکامل وتعالی انسان وکامل شدن فضیلت های اخلاقی او ورسیدن به حق است ودرجاتی که خداوند برای رسیدن به آنها آفریده وبدین وسیله باید لیاقت یابد وبه پروردگار خویش نزدیک شود تاخداوند اورا به مقامی پسندیده برساند.))3

اخلاق وپرورش اخلاقی از نظر روانشناسان :

هرکدام از موارد زیر در بردارنده ی عناصر مهمی از اخلاق ومفهوم آن است :

(( رفتاری که منجربه کمک دیگر انسانها شود ،یک فعل اخلاقی است.

رفتاری که هنجارها وارزشهای جامعه را مرد تایید قرار دهد، یک فعل اخلاقی است .

درونی کردن هنجارهای جامعه منجربه بروز ؛ یک فعل اخلاقی است .

احساس همدلی وهمدردی واحساس گناه ویا هردو ، یک فعل اخلاقی است .

مقدم دانستن منافع دیگران نسبت به منافع خود ، یک فعل اخلاقی است .))4

که هرکدام از موارد بالا تنها به جنبه های خاصی از اخلاق توجه کرده است نه تمام اخلاق.

(( پیازه در سال 1923مطالعات خود را در مورد قضاوت اخلاقی در مورد کودک منتشرکرد. یافته های پیازه در این باره دلالت براین دارد که تحول اخلاقی در طول یک ردیف ساختهایی شناختی رشد می یابدودر هر مرحله شکل وطرح وساخت مشخص خود را دارد.نخستین دوره ی رشد اخلاقی ناپیروی است که طی آن دستورها ومقررات اخلاقی در نزد کودک اعتباری ندارد.دومین دوره دیگر پیروی است که کودک بطور کوکورانه از بزرگترها تبعیت می کندکه مقارن با دوره ی دبستان است.مرحله ی سوم خود پیروی استکه درآن فرد براساس احترام متقابل وانضباط درونی ، روابطی را برقرار می سازد وقوانین اخلاقی رانه به صورت اموری مطلق بلکه بصورت اختیاری وقابل تغییر تلقی می کند ،که همزمان با مرحله ی عملیات انتزاعی است.))1

کهلبرگ نیز نیز در زمینه ی تحول اخلاقی نظریه ی جالبی دارد.((وی در ابتداسه دوره تحول اخلاقی را مشخص ساخت وپس از آن برای این تحول شش مرحله تعیین کرد:

سطح اول : پیش قراردادی ؛که کودک رفتارش براساس اجتناب از تنبیه وگرفتن پاداش است.

مرحله ی اول؛ در این مرحله افراد احکام اخلاقی خود را اساس ترسهای مشخص ومیل به اجتناب از مجازات است،

تشکیل مدهد.به همین علت پدر ومادر وبزرگسالان بدون چون وچرا اطاعت می کند.

مرحله ی دوم ؛ اخلاق مبتنی برپاداش وکسب لذت است.

سطح دوم: اخلاق قراردادی ؛ در این دوره آنجه برای کودک مهم است ،برقراری نظم اجتماعی وسازگاری با محیط اجتماعی است . در این مرحله درست یا نادرست بودن امور بستگی دارد به انتظار گروه همسال ،جامعه یا بزرگسال است.

مرحله سوم؛ پسرخوب ،دختر خوب.در این مرحله کودک به درون سازی معیارهای اخلاقی دیگران نائل می شود وبه جلب رضایت دیگران یا کمک به دیگران مورد تاییدش قرار می گیرد.

مرحله چهارم ؛ اخلاق مبتنی بر نظم وقانون است.

سطح سوم : اخلاق خود پیروی . دراین سطح فرد نسبت به جزمیت ، قطعیت وتغییر ناپذیری قوانین موجود تردید می کند.در این سطح فرد نقطه نظرات موجود در جامعه را زیر سوال می برد .استقلال در قضاوت اخلاقی ویزگی بارز این دوره است.

مرحله پنجم ؛ اخلاق مبتنی برپیمان ومیثاق اجتماعی؛ در این مرحله فرد تصور می کند که قانون چیزی قراردادی واجباری است که نوعی هماهنگی میان افرادایجاد می کند،که ناشی از توافق متقابل است.

مرحله ششم ؛ اخلاق مبتنی براصول جهانی ؛ در این مرحله اصول اخلاقی درونی شده وتعمیم می یابد.تغییرجهت فرد به سوی اصول ، ارادی است وبراساس الزام به اطاعت از قدرت نیست .))2

((نظریه ی کهلبرگ همچون پیاژه در حقیقت پایه های دیرینه ی سیاست تربیتی کهنه گرایان سنتی وشیوه های تربیتی جزئی نگرها به امر تعلیم وتربیت راکه آموزش اخلاقی را صرفا در قالب نصایح لفظی تلقی می کردند برهم ریخته است وآنها را مجبوربه بازنگری وبازسنجی روشها ونگرش ها ی خود کرده است .))3

((عوامل اجتماعی در رشداخلاقی :

عوامل فراوانی بر رشد اخلاقی تاثیر دارند که یکی از آنها عوامل اجتماعی است که این عوامل به شرح زیر است :     

 الف) نقش الگوها وبزرگسالان در تغییر تراز اخلاقی:

بسیار یاز پژوهش ها نشان داده اند که بین تحول اخلاقی کودک ورفتار مبتنی برالگوهای بزرگسالان مشابهتی وجود دارد که بیش از پیش افزایش می یابد. تردیدی نیست که اطرافیان به خصوص والدین وهمسالان بر تحول اخلاق کودک تاثیر قابل ملاحظه ای می گذارند ووالدین به کودکان الگوهایی عرضه می کنند که به آنها امکان می دهد ،نظام اخلاقی

خود را شکل دهند.نکته ای که مهم است کودکان به تقلید عمل بیش از تقلید گفته ها تمایل دارند.آلبرت باندورا ،جرج میلر و الترز معتقدند رشد اخلاقی نیز مانند بیشتر خصوصیاتی که انسان دارا است ،اکتسابی ونتیجه ی تاثیرات عوامل بیرونی ومحیطی است این عده به تاثیر مدل والگودر یادگیری اهمیت زیادی می دهندومعتقدند که کودک در جریان تحول خود ،بیشتر آنچه را که رفتاراخلاقی نامیده می شود ،دردرجه ی اول از خانواده وسپس از محیط خارج ودر میان اجتماع

فرامی گیرد. پس می توان بیان کرد که یافته های پزوهشی بدست آمده نشان می دهد که هافزون برعوامل ساختاری ، الگوهای اجتماعی وبویژه روشهای آموزشی وتربیتی خانواده نقش مهمی در کیفیت شکل گیری اخلاق در کودکان ونوجوانان دارد.

ب) نقش گروههای همسال در تغییر رشد اخلاقی :

گروه همسالان بویژه از دوره ی دبستان به بعد یکی از موثرترین وپایدارترین منابع نقش های اخلاقی کودک هستند. رشداخلاقی کودک درمیان همسالان از نظر تحقق عدالت ،معنی محسوسی به این فرض می دهد که اصول اخلاقی نه

ساخته ی عوامل بیرون ی اند ونه زاده ی الهامات درونی ،بلکه آنها ناشی از روابط متقابل اتجتماعی هستند که براثر

تعامل دائمی طبیعت فرد با فرهنگ خویش حاصل شده است.

ج) رفتار اجتماعی وتحول ارزشها :

بلاسی نتایج پژوهش خودرا پیرامون رابطه بین تحول ارزشها ورفتارواقعی انتشارداد.که ازنتایج آنها دریافت که رابطه پایدار ومثبتی بین مراحل تحول اخلاقی ورفتار واقعی وجود دارد. پژوهش های دیگر توسط شری مکنلی _ میلگرام ودیگران صورت پذیرفت که همگی رفتار واقعی را با تحول اخلاقی بررسی کرده اند.))1

در اسلام نیز تاکید زیادی بر رشد اخلاقی کودکان ونوجوانان و..شده است وفقط یادآوری می گردد که با توجه به نقش مهم الگو در در تحول اخلاقی طبق نص صریح قرآن مجید پیامبر (ص) بعنوان الگوی مسلمانان است ونیاز است که آموزش وپرورش کشورمان در این مورد عنایت ویژه تری اتخاذ نماید.((لقدکان رسول الله اسوه الحسنه ))
پرورش جسمانی:

  یکی دیگر ازموضوعاتی که در امر پرورش کودکان ونوجوانان می بایستی توجه ویژه ای به آن بشود همانا پرورش جسمانی است که توجه به آن از دو جنبه حائز اهمیت است :که یکی تربیت بدنی ودیگری بهداشت جسمانی وروانی است

طبق اصل سوم قانون اساسی بند سوم آن (( آموزش وپرورش وتربیت بدنی رایگان برای همه در تمام سطوح وتعمیم آموزش همگانی از وظایف دولت است .))2

تربیت بدنی :

   یکی ازمواردی که آموزش وپرورش به آن اهمیت می دهد ،تربیت بدنی است . که امروزه بعنوان یک درس رسمی در تمام پایه های کلاسی وجود دارد.وسالیانه مسابقات زیادی در بین دانش آموزان اجرا می گردد.

((ورزش در لغت یعنی ورزیدن واما از لحاظ علمی یعنی نوعی بازی سازمان یافته است که در آن تمرین حرکات به منظور تقویت قوای جسمانی وروحی وکسب مهرت اجرا می گردد.))3

((اصول ومبانی تربیت بدنی : 1- مبانی تربیتی ؛ اخلاقی واعتقادی؛ تربیت بدنی بخشی از تعلیم وتربیت ووسیله ی سالم سازی انسان ها ودر نهایت جامعه است.2- مبانی جسمانی وفیزیولوژیکی: امروزه حرکت وفعالیت نقش اساسی در علوم مختلف وخصوصا علوم تجربی دارد . بنا براین یکی از زمینه های مطالعاتی در تربیت بدنی وورزش بررسی تغییرات فیزیولوژیکی ارگان های داخل بدن در نتیحه اجرای فعالیت های بدنی است .3- مبانی روانی واجتماعی؛ اعتقاد براین است که فرد در جامعه از طریق حرکت بخشی از نیازهای اجتماعی خود را تامین می نماید .یعنی حرکت وورزش بعنوان عامل موثر در جهت تقویت ارزشهای اجتماعی ورفتارهای مطلوب انسانی است . این اهداف به این شرحند: {رهبری گروه ، احساس مسئولیت فردی واجتماعی ،حس تعاون ، پذیرش وتطابق با گروه ، اطلاع از قوانین وایجادحس احترام

و..}))4

تربیت بدنی در اسلام:

 ((از نظر اسلام بدن انسان ابزار تکامل روح است ، وتحقیر بدن درحکم تحقیر شخصیت آدمی است . نه جسم از روح جدا وبا آن متضاد است ونه دنیا از آخرت بلکه یکی مقدمه ووسیله ی تامین دیگری می باشد .حضرت علی (ع) می فرمایند: روح در جسم آدمی همانند معنی در لفظ است .

تربیت بدنی در قرآن :

((1- ای پدر فردا او (یوسف) را باما به صحرا بفرست .که درچمن و مرتع بگردانیم وبازی کنیم . سوره یوسف11

2- گفت قصداینستکه ما در صحرا برای مسابقه رفتیم ویوسف را برسر متا ع خود گذاریم . سوره یوسف16

3-خداوند گفت او {طالوت} از این رو به شاهی شایسته تر خواهد بود که خداوند برشما برگزید ه واو را افزونی بخشیده در بسط دانش وتوانایی تن .سوره بقره 247

4- چه کسی ازما نیرومندتر است .سوره فصلت15)5

تربیت بدنی در احادیث و روایات:1

1- خداوند بنده نیرومندش رادوست دارد. پیامبر((ص))

2-بهترین سرگرمی برای مرد مومن شنا وبرای زن با ایمان ریسندگی است . پیامبر((ص))

3-بدن تو برتو حقی دارد وحق آن این است که آنرا سالم ،نیرومند ومقاوم دربرابر سختی ها نگاه داری پیامبر((ص)).

4- غذای روح مطالعه وغذای جسم ورزش است . حضرت علی(ع)

5-پروردگارا اعضای بدنم را درخدمت به خودت نیرومند گردان.حضرت علی (ع)

6- فرشتگان الهی هنگام مسابقات اسب سواری حاضر می شوند. امام صادق (ع)

7- پروردگارا به من تن سالم وقوت نیرو دربدن عطا فرما.امام سجاد(ع)

نقش تربیت بدنی در اهداف تربیتی :

((1- تقویت وضعیت تحصیلی 2- تقویت ذهنی3- آمادگی برای یادگیری4- بهبود وتسهیل یادگیری 5- اعتماد به نفس 6-تقویت روابط شخصی 7 – رفتار مسئولانه 8- استقلال9-آمادگی جسمانی10-زندگی فعال وپویا.))2

 بهداشت جسمانی وروانی:

مساله ی بهداشت دانش آموزان بسیار مهم است . وعلاوه بر ورزش می بایستی به آن توجه کافی شود .حتی در ایین نامه ی اجرایی مدارس فصل چهارم ماده ی56تا63 به آن تاکید ویژه شده است از قبیل ماده ی57((ارتقاء سطح بهداشت وسلامت محیط مدرسه مانند تامین آب ،نظافت و..از وظایف مدیران است .ماده 59 در مدرسه باید حداقل باید یکبار درسال از دانش آموزان معاینه ی بهداشتی –درمانی به عمل آید. در ماده ی 60تعطیل نمودن مدرسه در صورت بروز بیماری های واگیر دار ماده ی61 اطلاع به والدین درخصوص بیمار ی دانش آموزان وماده ی63 توجه به دانش آموزانی که نقص عضو دارند .))3

  حتی سلامتی دانش اموزان گاها از تعلیم آنها مهمتر است زیراکه عقل سالم در بدن سالم است . اسلام در موارد بسیاری به نظافت اهمیت داده است وخداوند بارها در قرآن کریم به اهمیت نظافت اشاره نموده است که فقط به یک نمونه آن اشاره می شود :(( خداوند پاکیزگان وتوبه کنندگان را دوست می دارد.))پیامبر عظیم الشان نیز در موارد فراوانی به نقش نظافت تاکید نموده اند ازجمله فرمودند: (( نظافت ،نشانه ی ایمان است .))

  آموزش وپرورش برای رسیدن به فرآیند پرورشی ،در سالهای بعداز انقلاب تلاش های زیادی را انجام داده است وحتی معاونتی به همین عنوان در آموزش وپرورش بوجود آمده است . ولی هنوز به آن اهدافی که می خواهد نرسیده است.

نقش ساختاری یا سیستم ساختاری نظام تعلیم وتربیت در ایران :

(( درساختار آموزش وپرورش معرف طول دوره ها ومراحل مختلف تحصیلی ، اهداف خاص هر دوره ونحوه ی اداره و ووظایف محوله جزءآن می باشد .

در ایران دوره ی آموزش وپرورش عمومی 9سال است وشامل سه مرحله :

الف) آموزش وپرورش اساس به مدت 2سال.

ب) //           //       ارکان به مدت 5 سال.

ج)  //          //       ارشاد به مدت 2سال .

این دوره حداقل تعلیم وتربیت مورد نیاز هر شهروند ایرانی را تشکیل می دهد .که گذراندن آن برتمام افراد ملت الزامی است .واز سن 5 سالگی شروع می شود .

آموزش وپرورش فراگیر کاربردی وعلمی :که شامل یک شاخه ی متوسطه فراگیر ودوشاخه ی حرفه آموزی است .

ساختار سازمانی آموزش وپرورش:

  (( ساختار نظام آموزش وپرورش در ایران متمرکز است . در این روش کلیه ی کارهای تعلیم وتربیت ازجمله اهداف سیاست گذاری ، برنامه ها ، خط مشی اجرایی وپرداخت هزینه ها ی آموزشی توسط دولت است.واحدهای آموزشی ذر واقع مجری مصوبات ودستورالعملهای مرکزی هستند.ازجمله محاسن این نظام وجود امکانات وشرایط مساوی برای همگان وهمچنین امکان تشخیص وتعیین نیازمندیهای ملی ومملکتی بهتر فراهم می شود.وعلاوه برآن ایجادوحدت ویگانگی بین مدارس است.اما دارای معایبی نیز هست که شامل ملاحظات سیاسی وتغییرات ناشی از سیاست ها ی کلی در اتخاذ خط مشی ها آموزش وپرورش در تدوین کتب درسی است .در این شیوه احتمال عدم بروز ابتکارات وخلاقیتهای فردی وجود دارد وهمچنین بعلت تنوع نیازها ی منطق آموزشی امکان پاسخگویی ورفع نیازهای هر منطقه به آسانی فراهم می شود وعلاوه بر آنها نیازهای محلی ومنطقه ای مورد توجه واقع نمی شود.))1

(( سازمان آموزشی ایرانی به سبک جدید، اززمان تاسیس دارالفنون در سال1228شمسی آغاز گردیده است .وطی بیش از150سال در آن تغییراتی پدید آمده است .سازمان آموزش وپرورش ایران همانند اداری داری مبانی قانونی بوده است . مبانی قانونی آموزش وپرورش ایران عبارتند از : قانون اساسی- قوانین آموزشی ، تصویب برنامه های دولت ، اساسنامه های آموزش ، آیین نامه ها وبخشنامه های مختلف است. اهداف سیاستهای اداری وآموزشی آموزش وپرورش ایران ازمتمم قانون اساسی مصوب مشروطیت 1286ومفاد قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب1358الهام گرفته است . اصول 3،15،16،30و104 ازاصول اساسی جمهوری اسلامی ایران ناظر برآموزش وپرورش بوده وقوانین آموزش وپرورش دراین راستا است.))2

 پس براساس موارد فوق آموزش وپرورش داری قوانین ووظایف خاصی است که معلمان ،مدیران ودانش آموزان موظفند بر اساس موارد ذکر شده در قانون عمل نمایند.

فرآیندهای روانشناختی در تعلیم وتربیت ایران :

 یکی دیگر ازمقوله های بسیار مهم در آموزش وپرورش فرآیندهای روانشناختی است که شامل انگیزش ، نگرش ها ،ادراکات ، برقراری روابط انسانی میباشد که نقش مهمی در فرآیند آموزش وپرورش ایفا می کنند.

1-احساسات وادراکات :

 (( احساس عبارت است از تاثیر مرکز عصبی مخ در اثر انتقال پیامی از گیرنده های حسی به آن .که عوامل احساس عبارتند از ؛ محرک ،گیرنده ی حس ، عصب آورنده ومرکز عصبی .))3

که احساسات انسان نقش بسیار مهمی در زندگی وی ایفا می کند .لذا تعلیم وتربیت می بایستی ضمن تقویت احساسات مثبت در شاگردان از قوای گوناگون حسی در امر تعلیم وتربیت به بهترین نحو استفاده شود ولی درمدارس ما توجه چندانی به آنها نمی شود وتنها حس بینایی وشنوایی کاربرد فراوانی دارند.

2- ادراکات:

(( معمولا پس ازاحساس ادراک صورت می گیرد یعنی وقتی اثر محرک به مخ می رسد در آنجا مورد شناسایی واقع شده

ویابعبارت دیگر ادراک می شود .ادراک از نظر لغوی به معنای دریافتن ووصول می باشد وبه این دلیل شناسایی اثرمحرک ادراک نامیده می شود .که این اثرتوسط انسان دریافت شده وانسان کمابیش به مفهوم اثرمحرک دسترسی پیدا می کند.))4

((ادارک عبارت است ازشناسایی اثر محرک حسی ،ادارک امورت مجرد . اثبات آن نیز امری است فلسفی که از حوزه ی این تحقیق خارج است .عوامل موثر براداراک عبارتند از : جذب وانطباق ، تاثیر متن بر ادراک، ثبات ادراکی ، تطابق اندامهای حسی ،خلاقیت ادراکی ،خصوصیات شخصی ، هیجانات ، محرومیت ها ، فرهنگ ))5

در آموزش وپرورش ما چون به نقش احساس توجه کافی نمی شود فلذا در مورد چیزهای ادراک شده ، معلمان ما شناخت کافی ندارند.همنگونه که از عوامل ادراک معلوم شد اداراک تحت تاثیر عوامل متنوعی است وحتی فرهنگ جامعه برادراک فرد تاثیر دارد و عواملی مانند متنی که فرد در آنواقع می شود می تواند ادراک او را تحت تاثیر قرار دهد ونیاز است معلمان ومدیران وسایر دست اندر کاران نظام تعلیم وتربیت به عوامل ادراک توجه ومتناسب با آن با افراد برخورد نمایند. وهمه را با یک چشم ننگرند.

3-انگیزه وانگیزش:

((حالت روانی انسان است که او را در جهت خاصی تجهیز کرده واو را وادار به انجام رفتارهای مشخص می کند .عامل اصلی پیدایش انگیزش ،انگیزه است .انگیزه های افراد بردونوع است : انگیزه های طبیعی که در نوع انسان ثابت است ونیازی به تعلیم وتربیت ندارند .این انگیزه ها انواع مختلفی دارند که عبارتند از : سائق ها مانند گرسنگی ،تشنگی ، نیاز جنسی و..نیاز به امنیت ، نیازبه تعلق ، نیازهای فطری .

نوع دیگر انگیزه همانا نیازهای اکتسابی هستند که تحت تاثیر عوامل محیطی قرار گرفته وممکن است در تمام انسانها .وجود نداشته باشدوثانیا این نوع انگیزه ها سلسله مراتبی نیستند . که بردو نوع فردی واجتماعی هستند.انگیزه های فردی عبارتند از عادت، وقایع مهم وعوامل ناخودآگاه .

وانگیزه های اجتماعی که عبارتند از: انگیزه های فردی وقتی تعمیم پیدا کنند واکثریت افراد اجتماع را در بر گیرد .

از این انگیزه ها ؛ نحوه ی برخورد با کا راست .که در برخی از جوامع عادت کرده اند نسبت به کار متعهد بوده وبه اصطلا ح در این جوامع وجدان کاری زیاد است ودر بعضی دیگر بالعکس. ازمیان وقایع مهم مانند جنگ ها ، انقلابات ، اختراعات مهم در یک جامعه ، افتخارات مهمی که جوامع کسب می کنند ،تاثیر به سزایی درپیدایش انگیزه های اجتماعی ایفا  می نمایند.))1

 توجه به ایجادانگیزه در دانش آموزان برا فرگیری علم وتربیت مورد نظر وهمچنین برای معلمان وسایر عوامل اجرای امری مهم وضروری است چونکه بدون انیزه نمی توان به اهداف آموزشی وپرورشی نائل شد .در اموزش وپرورش ایران متاسفانه این عامل مهم واساسی  به مقدار زیادی به بوته ی فراموشی سپرده شده است ومعلمان به نوعی احساس تبعیض بین خود وسایرکارکنان دولت می نمایند وشاگردان نیز بعلت عدم وجود بازار کارمناسب برای فارغ التحصیلان از علم زده شده اند که هردوی این موارد نیاز جدی به تجدید نظر دارد تا جامعه ای پویا وپیشرفته داشته باشیم.

برقراری روابط انسانی:

 (( روابط انسانی یعنی رعایت ادب ونزاکت در برخورد با دیگران وبرخی از شاخص های روابط انسانی عبارتنداز: درک نیازها ،استعدادها ومشکلات دیگران وکوشش برای تامین ،شکوفایی وحل آنها-پذیرش تفاوتهای فردی- دوست داشتن دیگران- خوب گوش کردن وپذیرفتن افرادو..می باشد که توجه به اصل روابط انسانی در آموزش وپرورش باعث تقویت روحیه وهمچنین نوآوری وخلاقیت می شود .))2

 از این عامل در اموزش وپرورش ایران استفاده می شود ولی تنها بوسیله ی مدیران واما معلمان از این عامل برای کنترل وانگیزش در کلاسهای درس خود استفاده ی چندانی نمی برند.

نگرش : (( ارزیابی یا برآوردی است که بصورت مطلوب یا نامطلوب درباره ی شیء،فرد یا رویدادی صورت می گیرد. نگرش بازتابی از احساس فرد نسبت به یک موضوع یا یک چیز است . هنگامیکه من می گویم کارم را دوست دارم ، نگرش خود را درباره ی کار ابراز نموده ام . بین رفتار ونگرش رابطه ای وجود دارد که پس از بررسی و تحقیقاتی که درباره ی رابطه ی نگرش ورفتار انجام شد  به این نتیجه رسیده اندکه نگرش با رفتار رابطه ای ندارد .واین به این علت است که افراد دریک زمان دارای نگرشهای متعددی هستند.))3

در حال حاضر معلمان وسایرعوامل اجرایی مدار سنگرش خوبی نسبت به سیسیتم اداری ندارند وبه علت های گوناگون به نظام آموزشی و ادرای نگرشی منفی پیدا کرده اندو دانش آموزان نیز بعلت از دست رفتن بازار کار برای جوانان تحصیل کرده نگرش مناسبی به تعلیم وتعلم ندارند.

 

  

 

                          


آخرین مطالب

 
» يادگيري سازماني ( جمعه دهم آذر 1391 )
» ( شنبه سیزدهم آبان 1391 )
» امر به معروف و نهي از منكر در آموزش و پرورش ( پنجشنبه چهارم آبان 1391 )
» ( جمعه دهم شهریور 1391 )
» جامعه شناسي آموزش و پرورش ( پنجشنبه ششم بهمن 1390 )
» افلاطون و تعليم و تربيت ( پنجشنبه ششم بهمن 1390 )
» جايگاه اجتماعي معلمان ( پنجشنبه ششم بهمن 1390 )
» نقش مهر ورزي و محبت در آموزش و پرورش )ادامه مطلب قبلي( ( یکشنبه دوم بهمن 1390 )
» نقش مهر ورزي و محبت در آموزش و پرورش ( یکشنبه دوم بهمن 1390 )
» پيشينه آموزش و پرورش بيجار گروس ( یکشنبه دوم بهمن 1390 )
» سال همت مضاعف و كار مضاعف بر رهروان راستين ولايت مباركباد ( جمعه بیست و هفتم فروردین 1389 )
» تاريخچه رايانه ( شنبه هفتم فروردین 1389 )